Roman van Heinric en Margriete van Limborch

Een van de oudste midnederlandse werken, gepromoot als een young adult boek en tegelijkertijd lezend als een hack & slash boek met liefde als thema, wat is dit? De Roman van Heinrich en Margriete van Limborch is een van de oudste werken met een puur Nederlandse oerbron. De meeste oudere teksten zijn naar het Latijns of Grieks te herleiden als men onderzoek gaat doen naar een bron, echter is dit boek puur Nederlands. Uitgegeven ergens tussen 1291 en 1321 is het daarmee een van de oudste werk uit het Nederlandse taalgebied en tegelijkertijd een van de oudste boeken die ik tot nu toe gelezen heb.

Zoals ik al benoemde, werd het boek gepromoot als een young adult boek omdat het vele thema’s aantikt die daar ook vaak besproken worden zoals liefde en het proces van volwassen worden. Beide thema’s zijn ook zeker terug te vinden in het boek, echter denk ik dat het boek gemaakt is voor een breder publiek. Allereerst natuurlijk voor de geïnteresseerde in oudere werken en in het specifiek binnen ons taalgebied, verder toont het interessant inzicht in de normen en waarden van deze tijd. In het specifiek boek 10, Jonas. Hier lezen we hoe een jonge man via dromen zich trouwt aan vrouwe hoogmoed en wanneer hij zich in het nauw bevindt, alleen gelaten wordt door vrouwe koopmanschap en vrouwe luiheid. Een wijze les voor deze jonge man. Al helemaal als een latere droom hem deze les extra inwrijft en hem trouwt met vrouwe ootmoed, mate en vrees (sinds Gods toorn bevreesd behoorde te worden). Het doet mij denken aan een eerder boek dat ik heb gelezen “Het Civilisatieproces” van Norbert Elias, waar hij een studie verrichtte naar dit soort boeken om te kijken of gedragingen en normen veranderde over tijd. Ik vraag mij af of hij dit boek heeft gelezen, want betreft civilisatie, hoofsheid en normen en waarde brengt het een duidelijke boodschap over.

“Tenen tiden woende een hertoge

Die van gheslachte was hoghe

In Lemborch ende was Otte ghenant;

Hi was here over al tlant

Van Limborch, machtich ende coene,

Soe dat men van sinen doene

Sprac over al die werelt wiit…”

In het boeken volgen we allereerst Heinric en Margriete, zoon en dochter van de Hertog van Limborch. Dit gebied is niet te verwarren met het huidige Limburg, maar bevond zich in delen van het huidige Limburg, België en Duitsland. Tijdens de jacht raakt Margriete verdwaald en beland via een lange omweg in Constantinopel terecht (het huidige Istanbul). Haar broer Heinric komt te weten waar zij zich bevind en vraagt zijn vader hem tot ridder te slaan zodat hij zijn zus thuis kan brengen. Dit brengt hem op een pad vol gevaren en uitdagingen, waarbij hij meerdere malen af gaat en zich ontwikkeld door deze falen tot een volwassenen. Ditzelfde geldt voor Margriete die allereerst in Athene belandt, waar de zoon van de Graaf van Athene, Echites, hopeloos verliefd op haar wordt. Zijn ouders zijn echter minder verliefd op deze verdwaalde dame zonder adellijke stand (voor zover zij weten). Uiteindelijk wordt ze vanwege haar invloed op Echites bijna vermoord door zijn ouders. Uiteindelijk beland ze dan aan het hof van de keizer van Constantinopel. Echites die van verdriet en woede niet weet wat mij moet, wordt door zijn ouders naar Constantinopel gestuurd om toch Margriete over te halen zijn vrouw te zijn. Hier zien we een interessante twist, waarin Margriete niet als de aanhankelijke stereotype prinses wordt beschreven, maar als adellijke dame die deze jonge man eerst op zijn plek zet en hem vraagt zich te bewijzen aan haar. Hier zien we eenzelfde verhaal patroon als we zagen bij Heinric, waarin de jongeman op pad gestuurd wordt met een bepaald doel (zijn zus terug vinden, een dame haar eer winnen), maar tegelijkertijd een pad van volwassenheid bewandeld.

Een ander interessant thema is de relatie tussen het Oosten en het Westen. Constantinopel wordt belegerd door de Keizer van Babylonië. Tegelijkertijd worden wij meegenomen naar Aragon, een niet meer bestaand rijk uit het oude Spanje dat aangevallen wordt door Saracenen. In beide gevallen staat een Westelijke, Christelijke macht tegenover een Oosterse, Islamitische macht. Tegelijkertijd moeten we als lezer onthouden dat dit geschreven is tussen 1291 en 1321, maximaal zo’n 80 jaar na de 9e kruistocht. Echter worden de Islamitische legers met niets minder dan respect beschreven. Sterker nog, een van de Islamitische edelen strijdt tijdelijke mee met de Westerse legers, raakt bevriend met deze legerleiders en trouwt zelfs met een Westerse bruid. Deze edelman speelt uiteindelijk ook een sleutelrol in het sluiten van vrede tussen deze twee legers (dat beschreven wordt als een legermachten naar Wereldoorlogse grootte). De rol van vrouwen is ook interessant beschreven in het boek. Zo hebben we de onafhankelijke prinsessen die de jongemannen op pad sturen tot mannelijkheid, maar worden we ook geïntroduceerd tot een koningin amazone die zelfstandig halve legers het hiernamaals in helpt.

Het boek is niet een van de fijnst geschreven boek qua karakter diepgang of wereld beschrijving, maar voor een verhaal uit twaalf-, dertienhonderd bestaande uit 23.018 versregels vergeef ik dat en heb ik enorm genoten van dit bijzondere verhaal.